Thursday, 17 December 2015

De minister heeft besloten!

Waarschijnlijk heeft u het in de media al vernomen: de minister heeft besloten dat de pompen in de Houtribdijk en de Afsluitdijk er niet gaan komen. Deze zouden, in combinatie met de veiligheidsopgave voor de Markermeerdijk tussen Hoorn en Amsterdam, dienen om het waterpeil van het Markermeer te kunnen beheersen.
Er wordt nu nader onderzoek gedaan naar 'bewezen sterkte' die kan leiden tot het wegvallen van de reden voor grootschalige dijkverzwaring.

Wat ging er aan vooraf?
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) stelde sinds 2006 dat zij de huidige dijken voor 90% had afgekeurd op het faalmechanisme instabiliteit. Dit houdt in dat bij een langdurig hoog waterpeil in het Markermeer (NAP +0,7m, kans 1:10.000 jaar) de dijken doorweekt zouden kunnen raken, met als risico het onderuitzakken van de dijk.

Onderzoek naar mogelijkheid pompen om dijkverzwaring te voorkomen
Aanleiding voor het pompenonderzoek was de vraag van de Adviesgroep Versterking Markermeerdijken naar het nut en noodzaak van de aanleg van grote zware dijklichamen voor of achter de huidige dijken. Zouden de zeer ingrijpende dijkverzwaringen die HHNK beoogde, niet met waterpeilregulering door pompen op de Houtribdijk voorkomen kunnen worden?

Baten pompen onvoldoende
Door het HHNK was dit alternatief pompen nooit onderzocht. Met “joint fact finding” (alle feiten direct met iedereen delen) is in een intensief onderzoeks- en adviestraject van Rijkswaterstaat, HHNK en drie vertegenwoordigers van de adviesgroep berekend dat pompen het maatgevend waterpeil (MHW) bij extreme omstandigheden met 0,6m kunnen verlagen tot NAP +0,1m, maar dat de baten onvoldoende zijn.

Bewezen sterkte
Bekend was dat de dijken in 1998 een waterpeil van NAP +0,2m langdurig hadden weerstaan, terwijl de huidige modellen voorspellen dat de dijken hadden moeten bezwijken. Omdat dit niet gebeurd is heeft dit aanleiding gegeven tot het vervolgonderzoek naar de “bewezen sterkte” van de Markermeerdijken. Uit het vooronderzoek is gebleken dat de stabiliteit van de Markermeerdijken ongevoelig is voor een langdurig hoog waterpeil.

Dijken minder gevoelig voor langdurig hoog water dan gedacht
De verklaring hiervoor is dat door de dichte slib- en kleilaag op de bodem van het Markermeer, de samenstelling van de ondergrond en de aanwezigheid van klei in de dijk er nauwelijks water in de dijk dringt. Het waterpeil heeft dus weinig effect op de dijkstabiliteit. Pompen zijn daarom niet nodig om de stabiliteit van de dijk zeker te stellen. Bovendien heeft een langdurig hoog waterpeil weinig effect op het dijklichaam omdat het waterpeil in de dijk van nature al heel hoog staat.

Meer onderzoek naar "bewezen sterkte" en risico's ingrepen aan dijk
RWS gaat nu in opdracht van de minister een vervolgonderzoek doen naar bewezen sterkte in het kader van het hoogwaterbeschermingsprogramma. Opmerkelijk is dat het ENW (Expertise Netwerk Waterveiligheid) waarschuwt voor ingrepen aan de dijk, zoals het deels afgraven van voorland (bijvoorbeeld bij het aanleggen van een oeverdijk) of het verwijderen van een afdichtende sliblaag. Dit omdat de geringe doorlatendheid van de huidige bodem cruciaal blijkt te zijn voor "bewezen sterkte". Bij de verdere planontwikkeling beveelt het ENW daarom aan om specifiek aandacht te besteden aan de effecten en risico’s die samenhangen met ingrepen aan de bestaande dijk en de directe omgeving. 

Vervolgonderzoek moet uitwijzen in welke mate versterking nog nodig is
Dit onderzoek gaat meer licht werpen op de veronderstelde instabiliteit van dijk en in welke mate dijkverzwaring nog nodig is. In het gunstigste geval zou deze beperkt kunnen blijven tot een aantal locaties waar andere faalmechanismen (bv herstel van de steenbekleding, achterstallig onderhoud, hoogte, etc.) een rol spelen. De alliantie die HHNK met Boskalis heeft gesloten zal nauw betrokken zijn bij dit vervolgonderzoek en zal daarnaast oplossingen en innovaties uitwerken voor de dijksecties waar dat nodig is. 

Wetenschappelijke doorbraak en besparing belastinggeld
Rijkswaterstaat stelt met het “bewezen sterkte” onderzoek een wetenschappelijke doorbraak bereikt te hebben. Dit kan leiden tot nieuwe landelijk geldende reken- en ontwerpmodellen voor de dijken. Deze nieuw te ontwikkelen rekenmodellen zullen waarschijnlijk tot een aanzienlijke kostenbesparing leiden. De huidige modellen kennen meer onzekerheden en kunnen leiden tot overgedimensioneerde dijkverzwaringen. In dit onderzoek wordt de Markermeerdijk als pilot gezien.

Begeleidingscommissie blijft betrokken bij joint fact finding 
Met HHNK is de afspraak gemaakt dat “alles eruit gehaald gaat worden wat er in zit” en dat de begeleidingscommissie op basis van joint fact finding blijft samenwerken.

Zuyderzeedijk Alliantie is blij met onderzoek naar "bewezen sterkte" en dankt voor de steun
Wij zijn als Zuyderzeedijk Alliantie zeer blij met het besluit van de minister voor het onderzoek naar "bewezen sterkte" en zullen het verdere traject met grote belangstelling blijven volgen.


Wij willen u allemaal hartelijk danken voor de steun de afgelopen periode. Wij zijn er trots op dat u zo massaal onze Zuyderzeedijkvlag heeft uitgehangen. Maar we zijn er nog niet. Voor nu wensen wij u heel fijne feestdagen en hopen dat u ons ook in het komende jaar blijft volgen en steunen.